Renowacja starych elewacji stanowi wyzwanie łączące szacunek dla historii z potrzebą zastosowania nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Współczesne materiały renowacyjne pozwalają nie tylko przywrócić historycznym budynkom dawny blask, ale także znacząco zwiększyć ich trwałość, efektywność energetyczną i odporność na czynniki atmosferyczne. Analiza dostępnych metod renowacji wskazuje na rosnącą popularność rozwiązań takich jak farby fotokatalityczne, cienkowarstwowe powłoki termoizolacyjne czy zaawansowane tynki renowacyjne, które skutecznie adresują problemy zawilgocenia, zasolenia i degradacji starych struktur. Choć początkowe koszty zastosowania nowoczesnych materiałów mogą być wyższe niż tradycyjnych metod, długoterminowe oszczędności związane z rzadszą konserwacją i poprawą parametrów energetycznych budynku czynią je ekonomicznie uzasadnionymi w dłuższej perspektywie.
Tradycyjne metody renowacji i ich ograniczenia
Proces renowacji starych elewacji tradycyjnymi metodami obejmuje kilka kluczowych etapów, począwszy od starannej oceny stanu technicznego budynku. Przed przystąpieniem do właściwych prac remontowych niezbędne jest zidentyfikowanie problemów takich jak pęknięcia, zawilgocenie czy zasolenie murów, co stanowi fundament dla wyboru odpowiednich technik i materiałów renowacyjnych.
Czyszczenie elewacji stanowi pierwszy i fundamentalny krok w procesie renowacji. „Czyszczenie to fundamentalny etap w procesie renowacji fasady budynku. Przed przystąpieniem do właściwych prac renowacyjnych, należy dokładnie oczyścić powierzchnię elewacji z wszelkich zanieczyszczeń, takich jak kurz, brud, mchy czy porosty”. Metody czyszczenia dobierane są w zależności od rodzaju elewacji i stopnia jej zabrudzenia – od prostego mycia wodą pod ciśnieniem z dodatkiem łagodnych detergentów po zaawansowane techniki jak piaskowanie czy czyszczenie suchym lodem.
Kolejnym etapem jest naprawa uszkodzeń, takich jak pęknięcia czy ubytki tynku. Tradycyjnie stosowane są zaprawy na bazie wapna i cementu, które jednak mogą nie zapewniać odpowiedniej elastyczności i kompatybilności z historycznymi materiałami. „Do usuwania rys i spękań na fasadzie zabytkowego budynku, po zdiagnozowaniu przyczyn, można użyć preparatów antyrysowych, skutecznie uszczelniających rysy, pęknięcia i szczeliny w murze”5.
Historyczne materiały elewacyjne i ich specyfika
Przez stulecia gama materiałów stosowanych do wznoszenia i wykańczania budynków była stosunkowo ograniczona. „Przez stulecia gama materiałów stosowanych do wznoszenia budynków nie ulegała znaczącym zmianom i ograniczała się w praktyce do drewna, gliny (cegła, dachówka) i kamienia. Dopiero rewolucja przemysłowa przyczyniła się do wprowadzenia żeliwa, a następnie stali i żelbetu”4. Każdy z tych materiałów posiada specyficzne właściwości i unikalne problemy związane z degradacją.
Kamień, choć trwały, może ulegać erozji pod wpływem czynników atmosferycznych. „Mury kamienne – kamień stanowi najtrwalszy historyczny materiał budowlany. Jednak nie wszystkie jego rodzaje dobrze znoszą upływ czasu i czynniki zewnętrzne. Proces niszczenia tego typu elewacji zależy m.in. od ich składu mineralnego, struktury i tekstury skały”5.
Drewniane elewacje, powszechne w budownictwie historycznym, są szczególnie podatne na zniszczenia. „Budownictwo drewniane było najpopularniejsze na terytorium naszego kraju od najdawniejszych czasów. Podatność na pożary i niszczenie spowodowała, że najstarsze zachowane na obszarze Polski obiekty drewniane – kościoły – pochodzą z XIV–XV wieku”5.
Cegła, która zyskała popularność w średniowieczu, ma w Polsce długą historię. „Aktualnie w 2020 r mija 811 lat, kiedy to na ziemiach polskich zaczęto rozpowszechniać ceramikę budowlaną. Jako pierwowzór polskiego cegielnictwa przyjmuje się kościół cystersów w Kołbaczu, powstały w 1210 r.”6. Elewacje ceglane, mimo swojej trwałości, również wymagają odpowiedniej ochrony przed czynnikami atmosferycznymi.
Nowoczesne materiały renowacyjne
Współczesny rynek oferuje szereg zaawansowanych materiałów dedykowanych specjalnie do renowacji zabytkowych elewacji. Materiały te łączą tradycyjny wygląd z nowoczesnymi właściwościami technicznymi, takimi jak większa trwałość, odporność na warunki atmosferyczne i lepsze parametry izolacyjne.
Tynki renowacyjne WTA
Tynki renowacyjne certyfikowane przez WTA (Wissenschaftlich-Technische Arbeitsgemeinschaft für Bauwerkserhaltung und Denkmalpflege e.V) stanowią przełom w renowacji zawilgoconych i zasolonych murów. Ich unikalna struktura pozwala na efektywne odprowadzanie wilgoci i magazynowanie szkodliwych soli, co chroni powierzchnię elewacji przed wykwitami i zniszczeniami.
„Tynki renowacyjne WTA to produkty zweryfikowane przez niezależny instytut Wissenschaftlich-Technische Arbeitsgemeinschaft für Bauwerkserhaltung und Denkmalpflege e.V, czyli Naukowo-Techniczne Stowarzyszenie Robocze Ochrony Budowli i Konserwacji Zabytków. To jedyna europejska organizacja określająca standardy dla renowacji starych budynków”. Certyfikat WTA stanowi gwarancję wysokiej jakości i skuteczności materiału renowacyjnego.
System tynków renowacyjnych WTA składa się z kilku warstw, które razem tworzą efektywną barierę dla wilgoci i soli. „W jego skład wchodzi obrzutka renowacyjna Baumit SanovaPre, tynk uszczelniający Baumit SanovaBar, a także podkładowy tynk wyrównujący Baumit SanovaPor. Całość dopełniają grubo- i drobnoziarniste renowacyjne zaprawy tynkarskie, przeznaczone do stosowania jako podkład – Baumit Sanova SP Grano lub jako warstwa nawierzchniowa – Baumit Sanova SP Grey”.
Tynki renowacyjne charakteryzują się wysoką przepuszczalnością pary wodnej przy jednoczesnym ograniczonym wnikaniu wody w postaci płynnej. „Wysoka przepuszczalność pary wodnej przy ograniczonym wnikaniu wody w postaci płynnej sprzyja wysychaniu muru (tynki renowacyjne nie są tynkami uszczelniającymi), podczas gdy powierzchnia tynku pozostaje sucha i wolna od wykwitów”. Dzięki tym właściwościom tynki renowacyjne są szczególnie odpowiednie do zastosowania na zawilgoconych i zasolonych murach zabytkowych budynków.
Farby mineralne i silikatowe
Nowoczesne farby mineralne, w tym krzemianowe (silikatowe) i wapienne, oferują nie tylko estetyczne wykończenie, ale także doskonałą ochronę dla historycznych elewacji. Ich główną zaletą jest wysoka paroprzepuszczalność, która pozwala na swobodne oddychanie muru.
„Technologie i materiały firmy KEIM przeznaczone są do ochrony budynków zabytkowych oraz nowo wznoszonych – obiektów mieszkalnych, użyteczności publicznej, przemysłowych itd. Materiały te znajdują zastosowanie we wszystkich obiektach o wysokich wymaganiach dotyczących trwałości, bezpieczeństwa i estetyki”. Farby mineralne charakteryzują się także wysoką odpornością na warunki atmosferyczne, promieniowanie UV i zanieczyszczenia, co przekłada się na ich długą żywotność.
Najnowsze technologie w dziedzinie farb mineralnych pozwalają na ich stosowanie nie tylko na tradycyjnych podłożach mineralnych, ale również na starych powłokach organicznych. „Najnowsza grupa produktów na bazie zolowo-krzemianowej pozwala na pokrywanie również podłoży organicznych (np. starych, dyspersyjnych powłok malarskich)”. Ta wszechstronność czyni je idealnym wyborem do renowacji różnych typów historycznych elewacji.
Technologie samoczyszczące i inteligentne powłoki
Jednym z najnowocześniejszych rozwiązań w dziedzinie renowacji elewacji są samoczyszczące i inteligentne powłoki, które aktywnie przeciwdziałają gromadzeniu się zabrudzeń i rozwojowi mikroorganizmów. Technologie te znacząco redukują potrzebę konserwacji i czyszczenia, zachowując jednocześnie estetyczny wygląd elewacji przez długi czas.
Farby fotokatalityczne
Farby fotokatalityczne stanowią przełom w dziedzinie ochrony elewacji. Dzięki zawartości dwutlenku tytanu inicjują reakcję fotokatalityczną, która rozkłada zanieczyszczenia organiczne na powierzchni elewacji.
„Farby fotokataliczne produkowane na bazie naturalnych składników, a dzięki zawartości dwutlenku tytanu wykazują niezwykłe właściwości. Reakcja fotokatalityczna daje efekt neutralizacji zanieczyszczeń. Można je stosować niemal na wszystkich powierzchniach, na zewnątrz i wewnątrz budynków”8. Ta innowacyjna technologia znajduje zastosowanie również w realizacjach artystycznych, takich jak murale miejskie, które jednocześnie pełnią funkcję dekoracyjną i oczyszczającą powietrze.
Dwutlenek tytanu, kluczowy składnik farb fotokatalitycznych, posiada wiele zalet jako fotokatalizator. „Dwutlenek tytanu jest tani, nietoksyczny i trwały – nie zużywa się w wyniku ubocznych procesów fotochemicznych czy termicznych”1. Jednak ma też pewne ograniczenia. „Ma on jednak jedną poważną wadę – absorbuje tylko promieniowanie ultrafioletowe, zatem proces fotokatalityczny może zajść tylko podczas naświetlania takim światłem”1. Z tego powodu naukowcy pracują nad udoskonaleniem farb fotokatalitycznych, aby działały również pod wpływem światła widzialnego.
Technologia NQG (nanosieci kwarcowych)
Technologia nanosieci kwarcowych (NQG) reprezentuje innowacyjne podejście do ochrony elewacji, łącząc zalety powłok silikonowych i silikatowych. Dzięki tworzeniu trójwymiarowej sieci nano-kwarcu, farby te skutecznie zapobiegają przywieraniu zabrudzeń i rozwojowi mikroorganizmów.
„NGQ to wyjątkowa technologia nanosieci kwarcowych, która łączy w sobie zalety powłok na bazie żywic silikonowych z właściwościami powłok silikatowych. Małe nanokrzemy wiążą większe spoiwa w trójwymiarową siatkę powiązań i nadają tym samym warstwie farby twardości. Dzięki temu zabrudzenia i zarodniki nie mogą przykleić się do elewacji, a w rezultacie długo utrzymać się na jej powierzchni”9.
Farby NQG posiadają również wyjątkowe właściwości regulujące wilgotność na powierzchni elew
[1]: https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,386989,fotokataliza-sposob-na-samooczyszczanie.html
[2]: https://przewierty.tarnobrzeg.pl/renowacja-elewacji-zabytkowych
[3]: http://www.francuz.com/renowacja-elewacji-zabytkowych.aspx
[4]: https://samorzad.nid.pl/baza_wiedzy/style-kolory-materialy-czyli-jak-przywracac-blask-zabytkom/
[5]: https://www.muratorplus.pl/technika/fasady/fasada-zabytkowego-budynku-materialy-typy-uszkodzen-i-sposoby-ich-naprawy-aa-WFEr-haM1-9bNV.html
[6]: https://domzcegly.pl/baza-wiedzy/elewacje-ceglane-xix-xx-i-xxi-w
[7]: https://www.esproject.eu/blog/nowoczesne-elewacje-starych-domow-pietrowych/
[8]: https://www.muratorplus.pl/technika/chemia-budowlana/farby-fotokatalityczne-fenomen-na-rynku-farb-czym-sa-i-jakie-maja-zastosowanie-farby-fotokatalityczne-aa-8Dy9-qziZ-ngUV.html
[9]: https://www.caparol.pl/innowacje/rozwiazania-systemowe/samoczyszczace-farby-elewacyjne-zalety-technologii-nqg
