Jakie przepisy regulują przeglądy systemów oddymiania w Polsce?
Za właściwe funkcjonowanie wszystkich zamontowanych w obiekcie zabezpieczeń odpowiada zarządca. Rozdział 1 § 3 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice powinny być poddawane przeglądom zgodnie z Polskimi Normami, dokumentacją techniczno-ruchową i instrukcjami obsługi producenta:[1]
Urządzenia przeciwpożarowe oraz gaśnice przenośne i przewoźne (…) powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym, zgodnie z zasadami i w sposób określony w Polskich Normach dotyczących urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, w dokumentacji techniczno-ruchowej oraz w instrukcjach obsługi, opracowanych przez ich producentów.
Minimalną częstotliwość przeglądów określa § 3 ust. 3 tego samego rozporządzenia:[1]
Przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne powinny być przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku.
Oznacza to, że jeśli producent urządzenia zaleca przeglądy co sześć miesięcy, ten krótszy interwał staje się obowiązkiem — roczna częstotliwość to jedynie dolna granica prawna. Rozdział 2 § 4 ust. 2 rozporządzenia nakłada ponadto na właścicieli, zarządców i użytkowników budynków (z wyjątkiem budynków mieszkalnych jednorodzinnych) obowiązek utrzymywania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic w stanie pełnej sprawności technicznej i funkcjonalnej.[1] Przepis ten jest kluczowy dla oceny odpowiedzialności zarządcy w razie zaniedbań.
Jakie elementy wchodzą w skład grawitacyjnego systemu oddymiania?
Rodzaj systemu oddymiania zależy od architektury budynku. W starszych budynkach często stosuje się rozwiązania grawitacyjne, które wykorzystują naturalny ciąg powietrza do usuwania dymu. Montuje się je głównie w obszarze ciągów komunikacyjnych: klatek schodowych i szybów windowych.
W skład grawitacyjnego systemu oddymiania wchodzą: klapy dymowe, okna oddymiające i napowietrzające wyposażone w napędy elektryczne, centrale oddymiania (np. typu RZN), czujki pożarowe (dymu i ciepła) oraz ręczne przyciski oddymiania. System mogą uzupełniać sygnalizatory akustyczne lub optyczno-akustyczne, które ostrzegają o pożarze i uruchomieniu oddymiania. Systemy detekcji gazów stanowią odrębną instalację i nie wchodzą w skład systemu oddymiania.
Całość uruchamiana jest automatycznie przez centralę bądź ręcznie przez użycie przycisku. Wszystkie te elementy muszą być sprawne i regularnie serwisowane — od nich zależy bezpieczeństwo osób w budynku. Specjaliści wskazują też na rosnące znaczenie integracji systemów oddymiania z nowoczesnymi systemami zarządzania budynkiem (BMS), co wymaga dokładnego planowania już na etapie renowacji dachu i elewacji.
Odpowiedzialność zarządcy i konsekwencje zaniedbań
Właściciel lub zarządca budynku powinien posiadać dokumentację potwierdzającą utrzymanie systemów oddymiania w odpowiednim stanie technicznym — protokoły przeglądów, karty serwisowe i zaświadczenia o konserwacji. Brak regularnych przeglądów lub zaniedbania w konserwacji grożą trzema rodzajami odpowiedzialności:
- Odpowiedzialność administracyjna — Państwowa Straż Pożarna może nakazać usunięcie nieprawidłowości, nałożyć mandat lub wydać decyzję o zakazie użytkowania obiektu. Brak dokumentacji podczas kontroli PSP jest traktowany jako samodzielne uchybienie.
- Odpowiedzialność cywilna — jeśli wadliwe działanie systemu oddymiania przyczyni się do szkody, zarządca może być zobowiązany do wypłaty odszkodowania osobom poszkodowanym lub ich rodzinom.
- Odpowiedzialność karna — niestosowanie się do przepisów przeciwpożarowych może skutkować odpowiedzialnością na podstawie art. 82 § 2 Kodeksu wykroczeń[2], który penalizuje niedopełnienie obowiązków przez właściciela budynku w zakresie ochrony przeciwpożarowej (grzywna). W skrajnych przypadkach, gdy zaniechanie przeglądów przyczyniło się do pożaru zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób, zarządca może odpowiadać na podstawie art. 163 lub art. 164 Kodeksu karnego.[3]
Obowiązek wykonywania kontroli systemu ppoż. zarządca może przekazać firmie zewnętrznej, ale musi ona posiadać niezbędne uprawnienia i doświadczenie w serwisie urządzeń przeciwpożarowych. Firma prowadzi dokumentację techniczną zainstalowanych urządzeń oraz nadzoruje terminy ich przeglądów. Należy pamiętać, że ostateczna odpowiedzialność prawna zawsze spoczywa na właścicielu lub zarządcy budynku — nie na firmie serwisowej.
Zakres kompleksowego serwisu systemów oddymiania
Przykładem firmy oferującej kompleksową obsługę serwisową w tym zakresie jest D+H Polska, która świadczy serwis 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę na terenie całego kraju. Pozwala to na natychmiastową reakcję również w sytuacjach awaryjnych. Zakres usług obejmuje: przeglądy i oceny stanu technicznego, konserwacje, naprawy, modernizacje, a także montaże i uruchomienia — zarówno systemów grawitacyjnych, jak i mechanicznych.
Poza planowymi przeglądami okresowymi urządzenia — centrale, czujki pożarowe, sygnalizatory, przyciski oddymiania, ręczne ostrzegacze pożarowe — wymagają serwisu również wtedy, gdy zostaną uruchomione lub naruszone, np. po przypadkowym wciśnięciu przycisku oddymiania. Serwis D+H Polska obejmuje między innymi:
- systemy sygnalizacji pożaru
- systemy detekcji gazów (jako odrębna instalacja)
- drzwi i bramy pożarowe wraz ze sterowaniem
- klapy przeciwpożarowe
- pneumatyczne i elektryczne systemy oddymiania
- oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne
- gaśnice i hydranty wewnętrzne
Podsumowanie
Coroczny przegląd systemów oddymiania to nie tylko wymóg prawny, ale przede wszystkim inwestycja w bezpieczeństwo użytkowników budynku. Podstawą prawną jest aktualny tekst jednolity rozporządzenia (Dz.U.2023 poz. 822) — nie wyłącznie wersja ogłoszona w 2010 r. Zarządcy muszą pamiętać o obowiązku prowadzenia dokumentacji i zlecania kontroli wykwalifikowanym firmom. Zaniedbania mogą prowadzić do tragicznych skutków i poważnych konsekwencji finansowych oraz karnych.
Czy twój budynek posiada aktualną dokumentację przeglądów systemu oddymiania?
